| ســوار ســخــن را ضـمـیـر اســت مـیـدان | سوارش چـه چـیز اسـت؟ جـان سـخـن دان |
| خــرد را عــنـان ســاز و انـدیـشــه را زیـن | بــراســپ زبــان انــدر ایــن پــهــن مــیــدان |
| بـه مـیـدان خـویش انـدر اسـپ سـخـن را | اگــر خـــوب و چـــابـــک ســواری بـــگــردان |
| بــه مــیــدان تــنــگ انــدرون اســپ کــره | نــگـــر تـــا نــتـــازی بـــه پـــیــش ســـواران |
| ســـواران تـــازنـــده را نـــیـــک بـــنـــگـــر | در ایـن پــهــن مــیــدان ز تــازی و دهــقــان |
| عــــرب بــــر ره شــــعــــر دارد ســــواری | پـــزشـــکـــی گـــزیــدنـــد مـــردان یــونـــان |
| ره هـنــدوان ســوی نـیـرنــگ و افــســون | ره رومـیـان زی حــســاب اســت و الــحــان |
| مـســخــر نـگــار اســت مــر چــیـنـیـان را | چـــو بـــغـــدادیـــان را صـــنـــاعـــات الـــوان |
| یــکــی بـــاز جــویــد نــهــفــتــه ز پـــیــدا | یـــــکـــــی بـــــاز دانـــــد گـــــران را ز ارزان |
| طــلـب کـردن جــای و تــدبــیـر مـســکـن | طــــرازیـــدن آب و تــــقــــدیـــر بــــنــــیـــان |
| در ایـن هـر طـریـقـی کـه بـر تـو شـمـردم | ســــواران جــــلــــدنـــد و مـــردان فــــراوان |
| کـه دانسـت از اول، چـه گـوئی کـه ایدون | زمــان را بــپــیـمــود شــایـد بــه پــنــگــان؟ |
| کــه دانـســت کــز نـور خــورشــیـد گـیـرد | هـمـی روشـنـی مـاه و بـرجـیـس و کـیوان؟ |
| کـه دانـسـت کـانـدر هـوا بــی سـتــونـی | ســتــاده اســت دریــا و کــوه و بــیــابـــان؟ |
| کـه دانـسـت چـنـدین زمـین را مـسـاحـت | صد و شصت چـند اوسـت خـورشید تـابـان؟ |
| کـه کـرد اول آهنگری؟ چـون نبـوده اسـت | از اول نـه انــبــر نـه خــایـســک و ســنــدان |
| کـه دانسـت کـاین تـلـخ و ناخـوش هلیلـه | حـــرارت بـــرانـــد ز تـــرکـــیــب انـــســـان؟ |
| کــه فـــرمــود از اول کــه درد شـــکـــم را | پــــرز بــــایـــد از چــــیـــن و از روم والــــان؟ |
| کـه بـود آنکـه او سـاخـت شـنگـرف رومی | ز گــوگــرد خـــشــک و ز ســیــمــاب لــرزان |
| کـه دانـســت کـافـزون شــود روشــنـائی | بــه چـشـم انـدر از سـنـگ کـوه سـپـاهـان؟ |
| که بـود آنکه بـر سیم فضل او نهاده است | مــر ایـن زر کــان را چــنـیـن گــرد گــیـهـان؟ |
| کـه بــود آنـکـه کـمـتـر بــه گـفـتـار او شـد | عــقــیــق یـمــانــی ز لــعــل بــدخــشــان؟ |
| اگــر جــانــور کــان عــزیــز اســت بــر مــا | کــه بــســیـار نـفــع اســت مـا را ز حــیـوان |
| هـمـی خـویـشـتــن را نـبــیـنـیـم نـفـعـی | نــه در ســیــم و زر و نــه در در و مــرجـــان |
| در ایـنـهـا بــه چــشــم دلـت ژرف بــنـگــر | کـه ایـن را بــه چــشـم ســرت دیـد نـتــوان |
| بــه درمـان چــشــم ســر انـدر بــمـانـدی | بــکــن چــشــم دل را یــکــی نــیــز درمــان |
| ز چـشـم سـرت گـر نـهـان اسـت چـیـزی | نــمــانــد ز چــشــم دل آن چــیــز پــنــهــان |
| نـهـان نـیسـت چـیزی زچـشـم سـر و دل | مــگــر کــردگــار جــهـان فــرد و ســبــحــان |
| خـــرد هــدیــه اوســت مــا را کــه در مــا | بــه فـرمـان او شــد خــرد جــفـت بــا جــان |
| خرد گوهر است و دل و جانش کان است | بــلــی، مـر خــرد را دل و جــان ســزد کــان |
| خــرد کـیـمـیـای صــلـاح اســت و نـعـمـت | خـرد مـعـدن خـیـر و عـدل اسـت و احـسـان |
| بـه فـرمـان کـسـی را شـود نـیک بـخـتـی | بـه دو جـهان کـه بـاشـد خـرد را بـه فـرمـان |
| نـگـه بــان تــن جــان پــاک اسـت لـیـکـن | دلــت را خــرد کــرد بـــر جــان نــگــهــبـــان |
| بـــه زنــدان دنــیــا درون اســـت جـــانــت | خـــرد خـــواهــدش کــرد بـــیــرون ز زنــدان |
| خـرد سـوی هـر کـس رسـولـی نـهـفـتــه | کــه در دل نـشــســتــه بــه فــرمـان یـزدان |
| هـمـی گـویـد انـدر نـهـان هـر کــســی را | که چون آن چنین است و این نیست چونان |
| از آغـــاز چـــون بـــود تـــرکــیــب عـــالــم | چـه چـیز اسـت بـیـرون از این چـرخ گـردان؟ |
| اگــر گــرد ایــن چــرخ گــردان تـــو گــوئی | تـهـی جـایـگـاهـی اسـت بـی حـد سـامـان |
| چــه گـوئی در آن جــای گــردنـده گــردون | روان اسـت یـا ایسـتـاده اسـت ازین سـان؟ |
| خـــدای جـــهــان آنــکـــه نـــابـــوده دانــد | خــــداونـــد ایـــن عــــالـــم آبــــاد و ویـــران |
| چــرا آفـریـد ایـن جــهـان را چــو دانـسـت | کـه کـم بــود خــواهـد ز کـافـر مـســلـمـان؟ |
| خــرد کــو رســول خــدای اســت زی تـــو | چه خوانده است بـر تو از این بـاب؟ بـرخوان |
| از این در بـه بـرهـان سـخـن گـوی بـا مـن | نـخـواهـم کـه گـوئی فـلـان گـفـت و بـهمـان |
| گــر ایـن عــلــمــهـا را بــدانــنــد قــومــی | تـو نـیـز ای پـسـر مـردمـی هـمـچـو ایشـان |
| بـــیـــامـــوز اگـــر چـــنـــد دشـــوارت آیــد | کــه دشـــوار از آمــوخـــتـــن گــردد آســـان |
| بــیـامــوز از آن کــه ش بــیـامـوخــت ایـزد | سـر از گـرد غـفـلـت بــه دانـش بــیـفـشـان |
| بــیـامـوز تـا هـمـچـو سـلـمـان بــبــاشـی | کـه سـلـمـان از آموخـتـن گـشـت سـلـمـان |
| ز بـرهـان و حـجـت سـپـر سـاز و جـوشـن | بـــه مــیــدان مــردان بـــرون مــای عــریــان |
| بـه مـیـدان حـکـمـت بــر اسـپ فـصـاحـت | مــکــن جــز بــه تــنـزیـل و تــاویـل جــولــان |
| مـدد یـابــی از نـفـس کـلـی بــه حــجــت | چــو جــوئی بــه دل نــصــرت اهــل ایـمــان |
| نــبــیــنــی کــه پــولــاد را چــون بـــبــرد، | چــو صــنـعــت پــذیـرد ز حــداد، ســوهـان؟ |
| تـو را نفـس کـلـی، چـو بـشـناسـی او را، | نـگـه دارد از جــهـل و عــصــیـان و نـســیـان |
| بـر آن سـان کـه رنگـین گـل و یاسـمین را | نشـانده اسـت دهقانش بـر طـرف بـسـتـان |
| گـل از نفـس کـل یافـتـه اسـت آن عـنایت | که تـو خوش منش گشتـه ای زان و شادان |
| زر و ســیـم و گــوهـر شــد ارکــان عــالـم | چـو پـیـوسـتـه شـد نـفـس کـلـی بـه ارکـان |
| اگــر جــان نــبــودی بــه ســیـم و زر انـدر | بــه صــد مـن درم کــس نـدادی یـکــی نـان |
| وگــر جــان نـبــودی بــه ســیـم و زر انـدر | بـدو جـان تـو چـون شـادی شـاد و خـنـدان؟ |
| بـه نـرمـی ظـفـر جـوی بـر خـصـم جـاهـل | کـه کـه را بــه نـرمـی کــنـد پــســت بــاران |
| سـخـن چـون حـکـیمان نکـوگـوی و کـوتـه | که سحبـان بـه کوته سخن گشت سحبـان |
| نــبــیــنــی کــه بـــدریــد صــد مــن زره را | بــدان کـوتــهـی یـک درم ســنـگ پــیـکـان؟ |
| خــرد را بــه ایـمــان و حــکــمــت بــپــرور | کـه فـرزنـد خــود را چــنـیـن گـفــت لـقـمـان |
| چـو جـانت قـوی شـد بـه ایمان و حـکمت | بـــیــامــوزی آنــگــه زبـــان هــای مــرغـــان |
| بــگــویـنـد بــا تــو هـمــان مـور و مـرغــان | کـه گـفـتـنـد ازیـن پــیـشـتــر بــا سـلـیـمـان |
| در ایـــن قــــبــــه گـــوهـــر نـــامـــرکــــب | ز بــهـر چـه کـرده اسـت یـزدانـت مـهـمـان؟ |
| تـــو را بـــر دگـــر زنـــدگـــان زمـــیـــنـــی | چـه گوئی، ز بـهر چـه داده اسـت سـلطان؟ |
| حــکــیـمــا، ز بــهـر تــو شــد در طــبــایـع | جــواهــر، نــه از بــهـر ایـشــان، پــریـشــان |
| ز بـهـر تـو شـد مـشـک و کـافـور و عـنـبــر | ســـیـــه خـــاک در زیـــر زنـــگـــاری ایـــوان |
| تــو را بــر جـهـانـی جـزیـن، ایـن عـجـایـب | کـه پـیداسـت اینـجـا، دلـیل اسـت و بـرهان |
| جـهـانـی اسـت آن پـاک و پـرنـور و راحـت | تــمــام و مــهـیـا و بــی عــیـب و نـقــصــان |
| اثــرهــای آن عــالــم اســت ایـن کــزوئی | در ایـن تــنـگ زنـدان تــو شــادان و خــنـدان |
| اگـر نـیـســتــی آن جــهـان، خــاک تــیـره | شـکـر کـی شـدی هـرگـز و عـنـبــر و بــان؟ |
| بــه امــیــد آن عــالــم اســت، ای بــرادر، | شــب و روز بــی خــواب و بــا روزه رهـبــان |
| مـکـان نـعــیـم اســت و جــای ســلـامـت | چــنـیـن گـفــت یـزدان، فـروخــوان ز فـرقـان |
| گـر آن را نـبـینـی هـمـی، هـمـچـو عـامـه | ســــزای فــــســــار و نــــواری و پــــالــــان |
| نــگــر تــات نــفــریــبـــد ایــن دیــو دنــیــا | حــذردار از ایـن دیـو، هــان ای پــســر هـان |
| از ایـن دیـو تــعــویـذ کــن خــویـشــتــن را | سـخـن هـای صـاحـب جــزیـره ی خـراسـان |
| چـنـیـن چـنـد گـردی در این گـوی گـردان؟ | کـز این گـوی گـردان شـدت پـشـت چـوگـان |
| بــه چـنـگـال و دنـدان جـهـان را گـرفـتــی | ولــیـکــن شــدت کــنــد چــنـگــال و دنــدان |
| کـنـون زانـکـه کـردی و خـوردی، بـه تـوبـه | همی کـن سـتـغـفـار و می خـور پـشـیمـان |
| از ایـن چــاه بــرشــو بــه ســولـان دانـش | بـه یـک سـو شـو از جـوی و از جـر عـصـیـان |